Bloglar ve habercilik

Webloglar (Að Günlükleri)

Webloglar internet üzerinden saðlanan yeni bir hizmet türüdür. Daha önce “~” iþareti ile girilebilen kiþisel sitelerin bir þekilde normal internet ortamýna taþýnmasý olarak ele alýnabilir. Bir internet sitesinin kendi içinde kullandýðý alanýn bir kýsmýný blog hizmeti için ayýrmasýyla gerçekleþen bir tür web sitesidir. Bu hizmeti veren siteler, üyelerine yayýn yapabileceði bir alan saðlarken ayný zamanda ona hazýr bir site olarak kurulmuþ bir sayfa vermektedir. Burada en önemli avantaj, bir web sitesi kurmak için web tasarýmý bilmek, alan adý almak ve servis saðlayýcý ücreti ödemek gerekmektedir. Ancak blog hizmeti veren site size hiçbir ücret talep etmeden ücretsiz bir alan, bir alan adý saðlamaktadýr. Özellikle internette kullanýcý olarak bulunan insanlarýn bir þekilde web yayýný yapmasýna imkân tanýyan zahmetsiz bir hizmettir. Bu özellik bloglarýn her kullanýcýya ulaþabilmesine neden olmaktadýr.

Editoryal düzenleme ile halka haber ulaþtýran günümüz medyasýna alternatif olarak blog üzerinden hiçbir kýsýtlama olmadan yayýn yapan bir tür “yurttaþ gazeteci” olarak görülen blogcular, kendi yazdýklarý haberleri, hikâyeleri ve bunun gibi kiþisel yazýlarý paylaþmaktadýr. Bloglarýn en önemli özelliði en son yazýlan yazýnýn en üstte yer almasý yani kronolojik sýraya göre düzenlenmiþ web siteleri olmasýdýr. Bu sitelere yazýlan yazýlara yorum yapýlabilmesi de etkileþim saðlamaktadýr. Blogcularýn yani blogerlarýn bazýlarý, sitelerden ya da gazete ve TV’lerden kendi seçtikleri haberleri yayýnlayarak bir çeþit haber sitesi hizmeti vermektedir. Ancak bu yurttaþ gazetecilik kavramý ile farklýlýk gösteren bir kavramdýr. Yurttaþ gazetecilik kavramý yurttaþýn yanýnda yer alan ve onun sorunlarýna öncelik veren gazetecilik anlayýþýný yani yine uzmanlarýn yürüttüðü gazetecilik olarak karþýmýza çýkarken, blogla birlikte önümüze atýlan yurttaþ gazeteci kavramý yurttaþýn gazeteci olmasýný içermektedir. Ancak blogun saðladýðý bu editoryal düzenlemeden uzak habercilik anlayýþý yine uzmanlarýn elinde hayat bulursa anlamlýdýr. Günümüzde medyanýn ajans haberciliði yaptýðý düþünüldüðünde halkta haberi basit ve herkesin yapabileceði basit bir bilgi aktarýmý olarak görmektedir. Oysa iletiþim fakültelerinde, gazetelerin kendi içinde verilen eðitimler sonrasý bile bilgiyi enformasyona dönüþtüren haberi iyi bir þekilde yazabilecek insen sayýsý sýnýrlý kalmaktadýr. Gazetecilik mesleði bile habercilik gibi medyayý taþýyan bu en önemli olguyu iyi bir þekilde yapabilecek yetiþmiþ ve tecrübeli eleman sýkýntýsý çekerken haberin üretiminin bu kadar basit olarak görülmesi þaþýrtýcýdýr.

Bloglarda haber yapan insanlar her ne kadar iyi niyetli olsalar da gördükleri ya da fotoðrafýný çektikleri olaylarý yazmalarý uzman bir gazetecinin ele almasý ve yazmasýyla bir görülemez. Burada karþýmýza çýkan bloglarýn hem internet gazeteciliði hem de geleneksel medya için çok iyi bir kaynak olduðudur. Ýngiltere’nin baþkenti Londra’ya 2005’te yapýlan saldýrý sýrasýnda blogcularýn gönderdiði resimler ve bilgiler o karmaþa içinde bilgi elde etmekte güçlük çeken haber kurumlarýnýn blogculara açtýðý haber havuzlarýna aktarýlmýþtýr. Bu da gösteriyor ki haber kurumlarý için bloglar vazgeçilemez bir bilgi kaynaðý görevi görmektedir.

Bloglarýn geliþmesiyle yeni imkânlarda ortaya çýkmýþtýr. Bunlardan birisi de vloglardýr. Vlog kavramý blogun video dosyalarý eklenmiþ görüntülü hali yani videoblog olarak tanýmlanabilir. Vlogcular ya da vloggerlar 2004’teki tsunami faciasý ve yaz sonunda ABD'yi vuran Katrina Kasýrgasý sýrasýndaki görüntüleriyle, BBC gibi büyük medya kuruluþlarýnýn da kapýlarýný kendilerine açmalarýný saðladý. Sadece doðal felaketlerdeki baþarýlarýyla sýnýrlý kalmayan vloggerlar, normal yaþamda da büyük bir izleyici kitlesine hatip ediyor. Bu yeni modanýn en büyük örneði olan ve 2004'te kurulan Rocketboom sitesini günde yüz bin kiþi ziyaret etmektedir.

 
Videobloglarýn çalýþmasýnda çok basit bir mantýk iþlemektedir. Kameraya çekilen ya da bir yerlerden indirdiðiniz video dosyalarýný, üyesi olduðunuz videoblogging sitesine yükledikten sonra videonun tanýmý yapýlmaktadýr. Dosyanýn baþlýðý ve hangi kategoride yayýnlanmasýný istenildiði belirtildikten sonra verilen kodlarý (yayýnlama için gerekli flash kodlarý) bloga ekledikten sonra görüntü izlenmeye hazýr hale gelmektedir[1].

Genel anlamda bloglarý bu þekilde deðerlendirsek de, bloglarýn etkisi hakkýnda birkaç görüþe baþvurmak gerekecektir. Bloglarýn ortaya çýkmasýyla birlikte yazýlan birçok iletiþim kitabýndan, gazete makalelerine kadar birçok kiþi bloglarýn etkisi hakkýnda kendi görüþlerini dile getirme uðraþý içine girdiler. Bloglarýn fazla abartýldýðý ise baþka bir tartýþma konusu.

Atakan’ýn ifade ettiði gibi:

Vay canýna neymiþ bu ‘blog’, dedikleri. Bilen, bilmeyen ‘blog’ diyor baþka bir þey demiyor. Blog’dan blöðgh geldi... Neymiþ, ‘Web log’un (Að günlüðü) kýsaltmasý olan, ‘blog’lar hayatýmýzý deðiþtirecekmiþ! En ufak bir teknik bilgisi olmayan kullanýcýnýn bile Ýnternet’te kendi yayýnýný yapmasýný saðlamalarý sayesinde bugüne kadar büyük sermayelerin elinde olan medya sektöründe artýk bireylerin borusu ötmeye baþlayacakmýþ. Blog teknolojisiyle Ýnternet üzerinde kendi gazetenizi yayýnlamak çocuk oyuncaðýymýþ. Ýnsanlarýn tüketim alýþkanlýklarýna artýk ‘blog’lar yön verecekmiþ[2]...

Yurtsan Atakan yazýsýna bu þekilde sert bir üslupla bloga karþý olan bu tavrý, yazýnýn devamýnda daha makul ve kanýtlara dayalý bir þekilde ortaya konmaktadýr.

Atakan’ýn ifade ettiði gibi:

Bu konudaki en güzel tanýmý Hürriyet e.yaþam yazarý Batuhan Okur yapmýþtý; ‘Bazýlarýnýn Gutenberg’in matbaayý icat etmesi ile eþdeðer tuttuðu ‘blog’ konusunu, ben o kadar önemli bir deðiþiklik olarak nitelemesem de ‘blog’larýn Ýnternet’in saðladýðý yeni bir komünikasyon metodu olduðunu, eski metotlarý ortadan kaldýrmasa bile yerlerinden oynatacaðýný düþünüyorum’ demiþti. Evet, hepsi bu. Gerçi eski metotlarý yerlerinden oynatacaðýndan bile þüpheliyim. e.günlükler hýzla çoðalýyor, doðru. Ama sonlarýný da bu hýzlý çoðalma getirecek. Gelecekte, neredeyse herkesin bir e.günlüðü olduðunu düþünün. Peki bu kadar günlüðü kim okuyacak? Sadece birkaç tanýdýk ve arama makinelerinden gelen birkaç geçici ziyaretçi... e.günlüklerin gelecekteki okunurluk oraný günümüz kaðýt defterde tutulan günlüklerden sadece biraz daha fazla olacak. Bir de aralarýndan sýyrýlan birkaç tanesi, ama sadece birkaç tanesi konvansiyonel medyaya rakip olabilecek kadar baþarý kazanacak, hepsi o kadar[3].

Yazýnýn ortaya koyduðu gibi bloglarýn her þeyi yerinden oynatan bir yapýsý þu an için görülen bir deðiþim deðildir. Ama bloglarla birlikte haberin daha fazla kaynaktan yararlanarak geliþmeye baþladýðý ve uzman kaynaklarla sýnýrlý kalmayarak bloglardan yararlanmaya baþladýðý gözle görülür bir gerçektir. Sabah yazarý Mehmet Barlas ise internet gazeteciliði de yapan bir isim olarak karþýmýza çýkmaktadýr.

Barlas’ýn ifade ettiði gibi:

Ýnternet haber sitelerindeki "Pijamalý Gazeteciler"in kimler olduklarý artýk biliniyor. Pijamalý gazeteciler diye, internet haber sitelerini, zaman ve mekana baðlý olmadan hazýrlayanlara deniliyor. Bunlar internete baðlanýlabilen herhangi bir yerde, her an bilgisayarlarýndan sitelerinin haberlerini tazeliyor, yayýna sokabiliyorlar. Londra'daki son terörist saldýrýlar ise, internet haberciliðindeki "Yurttaþ Gazeteciler"i (Citizen Journalists) ön plana çýkardý. Yurttaþ gazeteciler diye de, bir olaya tanýk olup, cep telefonlarýndaki kameralarla çektikleri fotoðraflarý internet sitelerine gönderenlere ve gördüklerini telefon ve emaille aktaranlara deniliyor. Bunlarýn aktardýklarý görüntü ve bilgiler çok gerçekçi ve yerinden olduðu için, olay derinine yansýtýlýyor.Bir de "Bloggerler" var. Bloggerler bireysel haberciliði seçen internet gazetecileri. Bunlar dijital fotoðrafçýlýðý çok iyi kullanýyorlar. Yazdýklarý haberlerle, dünya çapýnda önemli olaylarý gün ýþýðýna çýkartabiliyorlar. Bloggerlerin global ölçekteki arama motorlarý "Technorati.com"a veya bunlarýn yazýþtýklarý "Weblogs.com"a girdiðiniz zaman, bloggerlerin ilgilendikleri konularýn sýnýrsýzlýðýný da anlarsýnýz.. Örneðin son Londra olaylarýnda baþta BBC olmak üzere internet siteleri ve arama motorlarý hemen bloggerler için havuzlar oluþturmuþlardý. Pek çok fotoðraf o havuzlardan elde edildi[4]...

Medya Nasýl Yanýltýyor kitabýnýn yazarý Benjamin Radford ise bloglarý tam olarak anlatmasa da bu tür iletiþim imkânlarýný “Referans Gazeteciliði” baþlýðý altýnda deðerlendirerek internet kullanýcýsý sýradan insanýn gazetecilik çabalarýnýn ne kadar boþ bir çaba olduðunu ortaya koymaya çalýþmaktadýr.

Radford’un ifade ettiði gibi:

Ýnternet mesaj panolarýnýn artan popülerliði sayesinde, büyük ölçüde internet kullanýcýlarýnýn uydurduðu materyalle hazýrlanan “haber” makalelerinin yazýlmasý an meselesiydi. Bu kalýp gazeteciliðe iyi bir örnek, Eileen Livers’ýn 5 Mayýs 2000’de, ÝVillage’de yayýnlanan “Erkekler de Aðlar” baþlýklý yazýsý. Yazý, erkeklerin, duygularýný neden ve nasýl gösterdiklerinden bahsediyor. ÝVillager Tabitha’nýn þöyle diyor, “aðlayan erkekler cesurdur...” ve “iVillager Lana bir þey peþinde...” gibi cümlelerle dolu. Bu yarý-anonim forum herhangi birinin, herhangi bir þey söylemesine olanak saðlýyor... Ýnternet kullanýcýlarýnýn, görüþleri ve belirli konular hakkýnda yazý yazmasýnda kökten yanlýþ bir þey yok. Ama ayný zamanda, gazetecilik olarak adlandýrmak için biraz acemice yazýlar. Saðlamasý yapýlabilecek çok az gerçek var; bu metinlerin çoðu, ne hakkýnda konuþtuðunu belki bilen, belki bilmeyen sýradan insanlar tarafýndan, sýradan insanlar hakkýnda yazýlýyor. Parçadaki bilgilerin çoðu doðru, çünkü bunlar tartýþýlmaz bir þekilde kiþisel görüþler ve daha önce gördüðümüz gibi, görüþlerin gerçeðe dayalý olmasý gerekmez. Eðer (kurgusal) iVillager Betty “birçok erkeðin toplum içinde aðladýðýný” söylerse, bu tamamen kendi fikridir, belki alýntýlamaya deðerdir ve herhangi birinin fikrinden ne daha az, ne daha çok deðer taþýr. Kaynaklar, kendi isimleri dahil her þey hakkýnda yalan söylüyor da olabilirler ve/veya uyduruyor olabilirler. Bunu, doðasý gereði, kanýtlanabilir gerçekler ve bilgili kaynaklarla görüþmeler yapan bildiðimiz gazetecilikle kýyaslayýn. Anket sonuçlarýnýn bile, gerçeðe dayanmasý gerekir: Belli bir görüþ belirten kiþi sayýsý bile. Metodlar incelenebilir ve sorgulanabilir; anketlerin doðruluk derecesi ortaya çýkarýlabilir ama tanýklar ile ilim arasýnda köklü bir fark olduðu kesimdir[5]...”

Radford’un bu örneði ve ortaya koyduðu bakýþ açýsý internet üzerinden yayýn yapmaya ve görüþlerini anlatmaya çalýþan blogcularýn nasýl bir yapýsý olduðunu ortaya koymaktadýr. Özellikle bu tür yayýnlarýn güvenirliðini tartýþmaya açan yazar, kiþisel görüþ ve fikirlerin kaleme alýndýðý bu yapýlan yayýnlarýn gazetecilikle kýyaslanamayacak bir yapýda olduðunu ortaya çýkarmaktadýr.

Blog haberciliðinin geliþimi birçok yazar ele alýnýrken, burada da gördüðümüz gibi bazýlarý bloglarý habercilikte yeni bir bakýþ açýsý gibi görürken, bazýlarý bloglarýn sadece çok abartýlan bir iletiþim türü olduðunu düþünmektedir. Bu açýdan bakýldýðýnda yeni medyanýn yeni olanaklarýndan biri olan blog ve getirdikleri þua an için yeni bir tartýþma baþlatsa da bu tartýþmalarýn sonuçlanmasý ve belli tezlerin geçerlilik kazanmasý için daha çok zamana ve bilimsel nitelikli makalelere ihtiyacýmýz var gibi görünmektedir.