Ýnternet haberciliði ve geleneksel habercilikten farklarý

Aug. 9, 2006

Haber farklý ortamlarda olanaklar ölçüsünde deðiþik biçimlere bürünse de amacý her zaman için bilgi vermektir. Ancak Ýnternetin ve habercilikte yaþanan e-dönüþümün tam olarak anlamlandýrýlabilmesi için bu iletiþim ortamlarýnda haberin sunumundaki farklýlýklarý ele almak ve internet haberciliðinin teknik açýdan haberciliðe getirdiði yeniliklerin yanýnda haberin sunumunda bir fark yaratýp yaratmadýðýný ortaya koymak gerekmektedir. Özellikle Ýnternet haberciliðinin geleneksel medya organlarýna alternatif olarak öne sürüldüðü günümüzde þekil olarak ve teknolojik olarak üstün olan bu yeni nesil medyanýn tekelleþme tehlikesi altýndaki haberleþme özgürlüðüne yeni bir çýkýþ yaratacaðý tartýþýlýrken, bu çýkýþýn gerçekliðini ortaya koymak açýsýndan sunum farklýlýðý önem arz etmektedir.

 

Haber Tekniði Açýsýndan Ýletiþim Ortamlarýnda ki Farklar

 

 

Gazete, TV ve radyo haberleri hem teknik hem sunum açýsýndan farklýlýklar göstermektedir. Bu TV ve radyonun sesten yararlanmasý ve geniþ kitlelere hitap etmeleri nedeniyle kýsa cümleler ile basit, anlaþýlýr sözcükler kullanmalarýndan ileri gelmektedir. Bu açýdan bakýldýðýnda TV ve Radyo haberleri -TV’de yer alan görüntü dýþýnda- bir farklýlýk arz etmemektedir. Yapacaðýmýz karþýlaþtýrmada bu benzerliði ele alarak TV ve radyo haberciliði ayný baðlamda deðerlendirilecektir. Gazete haberciliði ve internet haberciliði ise -internet haberciliðinin hala yazýlý bir niteliðe sahip olduðu düþünüldüðünde- yine TV ve radyo gibi ayný kategori içinde deðerlendirilecektir. Her ne kadar bu kavramlar ayrý olarak ele alýnacaksa da ortak kavramlar karþýlaþtýrýlmalý olarak verilecektir.   

 

 

Haberin Biçimsel Yapýsý Açýsýndan Farklar:

 

1. Baþlýk

 

Gazete ve internet haberciliðinde karþýmýza çýkan bir kavramdýr. Her ne kadar TV’de kuþak olarak, radyoda ise haber baþlýklarýnýn okunmasý olarak bir baþlýk mantýðý olsa da gazete ve internet kadar çeþitli ve çok amaçlý kullanýlmamaktadýr.

Gazete ya da internette ise bir muhabirden gelen haber yeniden okunup sayfaya yerleþtirilebilecek hale geldiðinde, önce hangi sayfaya internette de hangi kategori sayfasýna, sonra sayfanýn neresine konulacaðýna karar verilmektedir. Ýþte bu aþamadan sonra haber çeþitli unsurlarla da desteklenerek sayfaya yerleþtirilir. Destek unsurlarý arasýnda ilk sýrayý “baþlýk” alýr. Baþlýk kullanmanýn nedenleri okuyucunun ilgisini çekmek, haberi özetlemek, okuyucunun sayfadaki konulardan genel olarak haberdar olmasýný saðlamak, haberin içeriðini tanýmlamak, yayýn organýnýn niteliðinin ortaya çýkmasýna yardýmcý olmaktýr[1].

Bunlar baþlýðýn temel fonksiyonlarýdýr. Ancak her baþlýðýn bu özelliklerin tamamýný bünyesinde barýndýrmasý mümkün deðildir. Öte yandan baþlýðý yazan editörün bunlarý çok iyi bilip özümsemesi yaptýðý iþi kolaylaþtýracaktýr. Gazete haberciliðinde baþlýk öncelikle muhabir tarafýndan belirlenir. Ýnternet haberciliðinde de bu anlamda bir deðiþiklik görülmemektedir. Yine gazete baþlýklarý ve internet baþlýklarý incelendiðinde gazetede baþlýk seçiminde kýsalýðý, olayýn özünü vermesi ve çok uzun olmamasý gibi temel etkenler göze çarpmaktadýr. Ýnternet gazeteciliðinde ise baþlýðýn uzunluðunu belirleyen temel etken sayfa tasarýmýdýr. Ýnternet gazetelerinde çoðu gazeteden farklý olarak her gün yenilenen bir sayfa tasarýmý yoktur. Web tasarýmýndan kaynaklanan bu belli bir þablona dayalý tasarým nedeniyle yazýlan baþlýklarda farklýlýk yaratmamasý için ayný fontlarda ve ayný puntolarda verilir. Burada temel etken yine gazetede olduðu gibi baþlýðýn konumudur. Ancak baþlýk boyutlarý gazetelerde olduðu gibi tasarým oturmuþ olduðu için deðiþime uðramaz. Ýnternet haberciliðinde yazýlan baþlýklarýn uzunluðu da yine tasarýma göre belirlenir.

 

 

Gazetede baþlýklar internete göre daha azdýr. Alt baþlýk, üst baþlýk gibi türler gazetelerde de olmasýna karþýn þemsiye baþlýk gibi baþlýklar sadece internette rastlanan baþlýk türleridir. Baþlýk türlerini haberin uzunluðuna ya da sayfasýna baðlý olarak sýralamak gerekirse Þemsiye baþlýk, üst baþlýk, alt baþlýk, ara baþlýk ve aktarýcý (jump) baþlýktan oluþmaktadýr.

 

 

1.1. Þemsiye Baþlýk: Genellikle birinci sayfada kullanýlan bu baþlýk türü bir konuyla ilgili her biri ayrý ayrý haber niteliði taþýyan unsurlarý tek bir çatý altýnda toplamakta kullanýlýr. Haberler þemsiye baþlýðýn altýnda birer alt baþlýk ve spotla bütünden farklýlaþtýrýlýrlar ve baðýmsýz bir haber olma niteliklerini sürdürürler. Bu baþlýk türüne internet sitelerinde rastlanmaktadýr. Özellikle menü düðmelerine yerleþtirilen bu tür baþlýklar kullanýcýnýn istediði habere ulaþmasýný kolaylaþtýrmaktadýr.

  
1.2. Üst Baþlýk: Ana baþlýðýn üzerinde yer alýr. Genellikle ana baþlýða göre daha küçük bir puntoyla yazýlýr. Ana baþlýðý tamamlayýcý bir nitelik taþýr. Gazetelerde habere ve gazetenin tasarýmýna göre farklý renler alabilir. Ýnternette de özellikle manþet haberlerinde bu tür baþlýklara rastlanmaktadýr.

  
1.3. Ara Baþlýk: Gerçek baþlýkla ayný özellikleri taþýmayan ama baþlýk formunda yazýlmýþ cümlecik ya da tamlamalardýr. Özellikle uzun yazýlarda, okurun ilgisini tekrar yazýya çekmeyi amaçlar. Yazýnýn okunurluðunu kolaylaþtýrmak gibi bir iþlevi de vardýr. Gazete haberlerinde çok kullanýlan bu baþlýk modeli sayfa sýnýrý olmayan internet için çok gerekli bir baþlýk stilidir.

 

1.4. Aktarýcý Baþlýk: Bir haberin bir sayfada bitmeyip diðer bir sayfada devam etmesi gerektiðinde kullanýlan baþlýða aktarýcý baþlýk denir. Bu tür baþlýklar haber baþka bir sayfada devam ettiðinde okuyucunun dikkatini o sayfaya çekip ve onun sýkýlmadan, olaydan kopmadan ayný þeyleri tekrar tekrar okuyormuþ hissine kapýlmadan yazýyý okumayý sürdürmesini saðlar. Bu baþlýk stili gazetelerde kullanýlmamaktadýr. Özellikle internet haberlerinde sayfa sýnýrsýz olsa da ayný sayfada bir haberin uzun uzadýya yazýlmýþ olmasý okuyucuyu sýkmaktadýr. Bu amaçla aktarýcý baþlýklarla yazýnýn devamý baþka sayfalara yönlendirilmiþtir. Bu tür aktarmalar ok iþaretleri ile de yapýlmasýna raðmen baþlýkla yapýlmasý okuyucunun yazýnýn devamýný farklý bir yazý gibi okumasýný saðlamaktadýr.

 

 

1.5. Fotoðraf Baþlýðý: Özellikle bazý haber sitelerinde yer alan uygulamada haberin ana baþlýðý, üst baþlýðý, alt baþlýðý gibi baþlýklarýn yanýnda fotoðraf üzerinde baþlýklara yer verilmektedir. Fotoðraf düzenleme programlarýnýn yaygýn olarak kullanýldýðý haber sitelerinde diðer baþlýklara nazaran daha kýsa ve daha vurucu baþlýklar olarak nitelenebilecek olan bu baþlýk türleri internete özgü olarak nitelenebilecek olan bir uygulamadýr.

 

2. Spot

Okuyucular için ön sayfada ya da iç sayfalarda bulunan kutu içine alýnmýþ ya da herhangi bir yere örneðin baþlýðýn altýna yerleþtirilmiþ, asýl metinden ayrýlmýþ bir veya iki cümleden oluþan, haberin çarpýcý yönlerinden yapýlan alýntýlara spot denir. Gazete bu þekilde tanýmlanan spot, internet için daha farklý bir tanýmlama gerektirmektedir. Spot internet haberciliðinde özellikle ana sayfada haberin fotoðraf altýnda, bazen baþlýk altýnda yer alan yine iki satýr ya da daha fazla olmak üzere haberin özetini ya da en çarpýcý yanýný okuyucuya ulaþtýran metinlerdir. Ýnternet haberciliðinde spotlar haber metnine ulaþmak için link olarak kullanýlmaktadýr. Fotoðraf baþlýkta olduðu gibi yine fotoðraf üzerine yazýlan spotlara da internet üzerinde rastlanmaktadýr.

 

3. Fotoðraf

 

Gazeteler ve haber siteleri sadece yazýdan ibaret deðildir, görsel malzeme de kullanýlýr. Sayfalarda görsel malzeme kullanýmýnýn amacý ürünü süslemek deðildir. Kullanýlan görsel malzemenin en temel amacý metni tamamlamak ve daha anlaþýlýr hale getirmektir. Gazetelerin ve haber amaçlý internet sitelerinin, özellikle günümüzde, en sýk kullandýðý görsel malzeme fotoðraftýr. Fotoðrafýn bu kadar çok tercih edilmesinin ise nedenleri vardýr. Bunlar güvenilirlilik, tanýmlama, yakýnlýk, zihinde canlandýrma, sessizlik, stil, ahenktir.

 

 

4. Foto altý

 

Gazetesini ya da internetten takip ettiði haber sayfasýný açan okurun ilk yaptýðý iþ ana baþlýklara ve fotoðraflara göz atmaktýr. Okurun bakýþý ilgisini çeken fotoðraftan son derece doðal olarak foto altýna kayar. Burada foto altýnýn önemi, haberin unsurlarýný vermesi ve okuru metni okumaya özendirmesidir. Ancak gazetelerde çok sýk baþvurulan

foto altý internette ancak bazý sitelerde kullanýlmaktadýr[2].

 

5. Haber Giriþleri

 

Haber giriþi hem gazete ve internet, hem de TV ve radyoda kullanýlan bir unsurdur. Ancak bu haber giriþleri yayýnlandýðý ortama göre farklýlýklar göstermektedir.

 

 

5.1. Flaþ/Kam Spiker: Gazete ve internet ve radyoda kullanýlan haber giriþi flaþ olarak adlandýrýlýr. Flaþ haberin sonucunun anlatýldýðý kýsým olarak özetlenebilir. Flaþ haber metininde temel mesajýn, en özlü, çarpýcý biçimde yer aldýðý bölümdür. TV haberciliðinde ise kam spiker kullanýlmaktadýr. Sunucunun haberi izleyiciye promterdan okuyarak aktardýðý bölümdür[3].

 

 

Ancak flaþ ve kam spiker uygulama alanýnda farklýlýklara sahiptir. Kam spikerde týpký gazete ve internette olduðu gibi baþlýk þeklinde bir giriþ vardýr.  Radyoda okunan haberde de ayný þekilde bir uygulama görülmektedir. Ýnternette ise flaþ týklama sonucu açýlan sayfada karþýmýza çýkan haber metninde ilk paragrafta gördüðümüz metindir. Ancak haberlerini ajanslardan alan internet siteleri çoðunlukla tekrar spot yazmakla uðraþmamak için bu flaþlarý spot olarak kullanmakta ve haberde flaþ kullanýlmamaktadýr. Bir uygulama olmasa da internet haberciliðinde ajanslardan yararlanmaktan ve habercilik tecrübesi olmayan niteliksiz elamanlardan ileri gelen bu hata haberinde yapýsýný bozmaktadýr.

 

 6. Bilgi Verici Grafikler

 

Bilgi verici grafik tanýmlamasý genelde “istatistikî bilgilerin görsel sunumu” olarak anlaþýlsa da gazetecilikte haber aktarmakta kullanýlan bir tür destekleyici malzeme gurubunu temsilen kullanýlýr. Çizelgeler, tablolar, haritalar, bir þeyin nasýl çalýþtýðýný gösteren þemalar, bir olayýn geliþim sürecini anlatan þekiller gazetelerde kullanýlan bilgi verici grafiklerdir. Bu tür grafikler internette haberin içinde fotoðraf biçiminde sunulmaktadýr[4].

 

 

Gazete ve internet haberciliðini karþýlaþtýrmak gerekirse, internet gazetesi okurunun tavrý, baþlýklara þöyle bir göz atan geleneksel gazete okurunun tavrýndan hiç farklý deðildir. Ancak internet gazetesinde yer alan bir haberin en basit düzeyde bile olsa aracýn doðasýndan kaynaklanan farklýlýklarý söz konusudur. Öte yandan okuru baþka sayfalara yönelmeyi teþvik eden çok fazla link, yavaþ yüklenme, okuma güçlüðü gibi teknolojik problemler de okurun ilgisinin geleneksel gazetede olduðundan çok daha çabuk daðýlmasýna neden olmaktadýr.

 

 

 TV ve radyo haberciliði ile internet haberciliðinin arasýnda belirli farklýlýklar bulunmaktadýr. Ýnternet haberi aktartma konusunda TV ve radyodan daha hýzlý haber aktarabilir. Bunda TV ve radyo da haberin yayýna girmesi için belli bir hazýrlýktan geçme zorunluluðu neden olmaktadýr. Ajans haberlerinin hýzlý bir þekilde verilmesinde internetle yarýþabilecek bir haber medyasý bulunmamaktadýr. Ancak özel haberlerde ve canlý yayýnlar gibi internet gazeteciliðin masraf yapmadýðý alanlarda internet TV ve radyo ile yarýþamamaktadýr. Birçok açýklama da ya da TV’lerin canlý yayýnla verdiði ani geliþmelerde internet haber siteleri TV’den haber almakta ve bunu özetleyerek aktarmaktadýr. Burada internet sitelerinin TV’de yayýnlanan haberleri özet halinde sunmasý her ne kadar haberi baþýndan beri seyredemeyen ya da olayý tam anlamýyla anlayamayanlar için iyi olsa da verilen bilgi TV’ye dayanmakta ve internet bu noktada aktarýcý olmaktan öteye geçememektedir.

 

 

TV haberciliðinde kullanýlan en önemli öðe ise görüntüdür. Ýnternet bugün için yeterli bir þekilde görüntüyü kullanamasa da internet 2 olarak aktarýlan yani geniþ bant (Broadband) teknolojisi dünya üzerinde þu anda bulunan internet baðlantýlarýný güçlendirerek internet sitesi üzerinden görüntülü yayýna izin verecektir. Bu deðiþim muhtemelen internet haberciliðini de deðiþtirecek ve TV haberciliði karþýsýnda yeni bir rakip bulacaktýr.

 

 

Ýnternet ortamýnda yazýlmasý gereken haber tarzýný açýklamak gerekirse internet haberciliðinde diðer habercilik tarzlarýna göre doðrusal olmayan bir haber yazým biçimi tercih edileceðinden editör ya da muhabir, haberi tematik açýdan, kronolojik açýdan ve okura haberi incelemek için farklý seçenekler sunabilen bir açýdan parçalara ayýrabilir. Ýnternet için haber yazmanýn en can alýcý noktasý birden fazla unsuru doðru ve akýcý bir þekilde yerleþtirmektir. Bir muhabir haberi yazmaya, metni internet ortamý için hazýrladýðýnýn bilincinde olarak baþlamalýdýr. Haberde kullanýlabilecek öðeleri hazýrlamak onun iþidir. Üstelik diðer medyalardan farklý olarak haberin zaman içinde ortaya çýkabilecek geliþmeler sonucunda yenilenmesi gerekebilecektir. Bir internet gazetesi için haber yazarken karar verilmesi gererken iki temel nokta söz konusudur. Haber metni parçalara bölünmüþ olarak linklerle baðlanmýþ sayfalara mý yayýlmalý yoksa Haber hiç parçalanmadan ekran boyunca akýp gitmeli mi? Ýnsanlar internet ortamýnda bir þeyleri okumadan önce hýzlý bir þekilde göz gezdirdikleri ve daha sonra bir þeyleri okumaya karar verdikleri için editör ya da muhabir haberini yazarken,

 

·        Linklerin dikkat çekmesi saðlanmalý (örneðin metin siyah renkle yazýlmýþsa linkler mavi ve altý çizilmiþ olarak kullanýlabilir),

 

·        Anlamlý alt baþlýklar kullanýlmalý,

 

·        Alt baþlýklar ve diðer linkler listelenmeli,

 

·        Her paragrafta bir konu iþlenmeli, bu nedenle ters piramit tercih edilmeli,

 

·        Sözcük sayýsý azaltýlmalý.

 

Muhabir bu sorulara yanýt olarak haberi parçalamayý seçerse, önce haberin içerdiði konularýn metin içindeki olasý diziliþlerini, bölündüðünde nasýl bir sonuç ortaya çýkacaðýný, parçalarýn neleri içereceðini iyice saptamalýdýr. Ýnternet ortamý için haber yazýmýnýn ilk kuralý budur. Bu iþlem gerçekleþtirildiðinde ortaya habere iliþkin bir akýþ çizelgesi ortaya çýkacaktýr. Bu akýþ çizelgesi aslýnda internet ortamýnda haberin nasýl yer alacaðýný, baþka bir ifadeyle organizasyonunu gösteren bir þemadýr.            

 

 Haberi internet ortamý için hazýrlayanlar,

·        Gereksiz baðlaç, sýfat ve sözcükleri çýkartmalý,

 

·        Haberin her bölümünü kaç satýr olduðunu saymalý, çünkü bir ekran yirmi dokuz satýrdan oluþmaktadýr. Bu veri haberi bölümleme ve bölümlerin oluþturulmasýnda kolaylýk saðlayacaktýr,

 

·        Ýþ bittikten sonra habere bir göz atýlmalý, haber okunurken göz giriþe ve alt baþlýklara takýlmalý okuyucunun ilgisi buralara yönelmelidir. Eðer bu gerçekleþmiyorsa, yeniden tasarlanmalý,

 

·                Bölüm sonlarý ve geçiþler kontrol edilmeli, Bu iþlem yapýlýrken muhabir, kendini okurun yerine koyup geçiþlerin sýkýcý olup olmadýðýný, dikkat daðýtýp daðýtmadýðýný kontrol etmeli. Sonuç olarak internet ortamýnda haber iki temel aþamadan geçer: Ham haber önce parçalanýr, Parçalanan haber internet ortamý için yeniden birleþtirilir[5].

 

 

Sonuç olarak internet haberciliði sunum açýsýndan geleneksel medyadan farklýlýk göstermemektedir. Geleneksel medyada haberlerde kullanýlan genellemelerden, baþlýklarda kullanýlan saldýrgan üsluba kadar her þeye bu yeni medya organýnda da rastlanmaktadýr. Tabiî ki bunda internet haberciliðinin uzun bir geçmiþi olmamasý ve yeni doðan bir bebek misali örnek alabileceði medyalarýn geleneksel medya olmasýnýn etkisi büyüktür. Ancak tüm bunlara raðmen týpký geleneksel medya içinde rastlandýðý gibi internet haber siteleri içinde de genelin dýþýnda hareket eden medya organlarýna rastlanmaktadýr. Tüm bunlar ýþýðýnda internet gazeteciliði dinamiklik ve hýz gibi unsurlarla geleneksel haberden ayrýlsa da haber sunumu açýsýndan bir farklýlýk yaratmamaktadýr. Haber metini her ne kadar zenginleþmiþ gibi görülse de nitelik açýsýndan bir deðiþime uðramamýþtýr.

Yorum yaz! :: Arkadaþýna Gönder
0 yorum yazilmistir
« Önceki - Sonraki »