TUĞRA
Osmanlı Padişahlarının isim ve lâkaplarını ihtiva eden alâmeti, imzası. Hükümdarın mühür ve imzası.
Tuğra; padişahın nişan, alâmeti veya imzası olarak; ferman, berat ve paralarda kullanıldı.
Önceleri; ahitnâme, menşur, nâme-i hümâyun, mülknâme, ferman, vakfiye, berat vb. üzerine ve ortaya yazılan tuğra, sonraları; para, defter ve kâğıtların başına bir hanedan arması halinde bayraklarda, pullarda ve resmi yapılarda da kullanıldı.
Tuğra, vesikalarda; tevki-i hümâyun, nişan-ı hümâyun, nişan-ı şerif-i âlişan, misal-i meymun, alâmet-i şerife, tuğra-i garra diye de isimlendirilmiştir.
Tuğra çekene; tuğrai, tevkii, nişancı, tuğrakeş ve tuğranüvis de denilirdi.
Osmanlılar'da tuğra ilk defa Orhan Bey zamanında kullanılmıştır.
Sultan Murat'tan itibaren tuğralara padişah isimleriyle birlikte padişah babalarının adları da yazılmaya başlandı. Çelebi Mehmet'ten sonra ise han sıfatı da tuğraya eklendi. II. Murat Han'dan itibaren "muzaffer daima", "el-muzaffer daima" tuğra metnine dahil edildi.
Tuğraların sağ tarafına çiçek konulması veya mahlas yazılması sonradan âdet oldu.
Tuğra, hat sanatının bir kolu halinde yüzyıllar boyunca usta hattatlar eliyle yazılarak, işlenerek gelişti, güzelleşti, mükemmelleşti.
Hattat padişahlar tuğralarını bizzat kendileri sanatlı bir şekilde yazdılar.
Kimi hattatlar; ayet, hadis metinlerini, güzel sözleri tuğra biçiminde yazdılar. Yine özellikle son yıllarda kişi ve kurum adları, talep üzerine hattatlar tarafından tuğra biçiminde yazıldı.
Tuğralar ile "pençe" ler birbirine karıştırılmamalıdır. Pençe, vezir-i azamlarla eyaletlerdeki vezir, beylerbeyi ve sancakbeylerince resmi kâğıtlara imza yerine atılırdı. Üç tuğlu ve "beyzeli" pençeler tuğraya çok benzerler. Tuğra ile pençe arasındaki en önemli fark, pençelerin tek beyzeli olması ve genellikle belgenin yan tarafına ve yan olarak çekilmesidir.
TUĞRALARIN OKUNUŞU
Tuğra metni, genellikle aşağıdan yukarıya doğru okunacak şekilde düzenlenir. Genellikle tuğra sahibinin adı altta, babasının adı ise üstte yer alır. Bazı tuğralarda ise isimler iç içe girmiştir.
TUĞRANIN BÖLÜMLERİ
Tuğra yapı bakımından dört bölümdür:
1. Tuğranın metin kısmı: Padişahın ve babasının adları, şah, han, el-muzaffer kelimelerinin yer aldığı bölüm. Bu bölüme; kürsü, sere de denir. Önceleri dikdörtgene yakın şekli olan bu bölüm yuvarlaklaşarak son şeklini almıştır.
2. Beyze: (Bin) ile (Han) kelimelerinin (n) harflerinin kıvrılması ile meydana gelen ve iç içe yazılan iki kavis. Tuğranın sol tarafındadır. "Daima" kelimesi ise bu bölümün ortasındadır.
3. Tuğ veya Elif: Tuğranın yukarı doğru uzanmış mızrak şeklindeki üç elif. Bunlar her zaman elif olmayabilir. Bazen lam veya zı harfinin elifi de olabilirler. Bunların üzerine flema gibi çekilen kavislere zülüf veya zülfe denir.
4. Hançere veya Kol: Beyzelerin devamı olan ve el-muzaffer kelimesinin üzerinden geçen, tuğranın sağına doğru dengeli iki çizgi halinde uzanan kısımdır.
İngilizce:
TUĞRAS
OF THE OTTOMAN SULTANS
TUĞRA:
Tuğra is the symbol and sign, which contains the name and the nicknames of the ottoman sultans. It’s the stamp and signature of the emperor.
The tuğra was used as his personal sign, symbol or as signature on imperial edicts, charters and on money.
Previously the tuğra was written on the cover or in the middle of the treaties, certificate of appointments, sultan edicts, imperial edicts, certificate of legacies and charters. Later on it was used on the top of money, papers and registers and also as a symbol of the dynasty on flags, stamps and on official buildings.
The tuğra on documents was also denominated as tevk-ı hümayun, nişan- ı hümayun, nişan- ı şerif-i alişan, missal- i meymun, alamet- i şerife, tuğra -i garrra.
The persons who draw the tuğra were called tuğrai, tevkii, nişancı, tuğrakeş and tuğranüvis.
The sultan’s signature was firstly used in the period of Orhan Bey.
After the period of Sultan Murat, the tuğra began to contain also the fathers name besides the sultan’s name.
After Çelebi Mehmet also the khan name was added to the sultan’s signature. As from Murat Khan II. “muzaffer daima”, “el-muzaffer daima” were included to the tuğra text.
The setting of a flower or an assumed name on the right side of the tuğra became later usual.
The tuğra developed as a branch of the lettering art and became beautiful and excellent with the handwriting and processing of the professional letterers during many hundred years.
The letterer sultans wrote their signature there self’s in a very art way.
Some professional letterers wrote the verses of the Koran, hadith and rhetorics as a tuğra.
Furthermore in the last years, names of persons and institutes are written from professional letterers as tuğras on demand.
The reading of the tuğras
The text of the tuğra is in general edited, so that it should be read from the bottom to the top. Usually the name of the signature owner (the sultan) is placed in the bottom and his fathers name on the top. In some tuğras the names are nested.
The parts of the tuğra
The tuğra is structured in 4 parts.
- Stand (the text part of the signature): The name of the sultan and his father, the part were the words shah, khan and el-muzaffer was written. This part is also called podium or sere.
- Eggs (Beyze, Arabic: eggs): Is derived from the twist of the letters of bin (thousand) and han (khan) and is written as two nested kavis.
- Tughs (Tuğra or Elif): Three extensions at the upper part like the letter “elif” in Arabic. These shall not always be Elifs. Sometimes they shall also be the Elifs of the letters Lam or Zı. The kavis which are drawn like flemas on them are named zülüf or zülfe.
- Arms (Hançere or Kol): Is the part which is stretched in a balanced way as two lines running to the right side of the tuğra. They are the continuation of the eggs and they surmount the word el-muzaffer.
Except Osman Gazi, all ottoman sultans have individual tuğras.
This book contains tuğras from 35 ottoman sultans
)
){kind=link}